WOM, czyli wał odbioru mocy, to wyprowadzony z ciągnika wałek z wielowypustową końcówką. Przekazuje obroty silnika na maszynę: kosiarkę, rozsiewacz, prasę albo agregat prądotwórczy. Z ciągnika do maszyny napęd przenosi wał przegubowo-teleskopowy, który w gospodarstwach też nazywa się „wałkiem WOM”. Zanim podłączysz maszynę, sprawdź dwie rzeczy: profil końcówki i prędkość obrotową, do której maszyna jest przeznaczona.
Do czego służy WOM w ciągniku?
WOM napędza zespoły robocze maszyn, które same nie mają silnika. Norma ISO 500-1 definiuje go jako zewnętrzny wałek z tyłu ciągnika, który dostarcza moc obrotową do maszyn. Część ciągników ma także przedni WOM – na przykład w ciągnikach Kubota M6002 producent podaje przedni WOM 1000 obr./min.
Tylny WOM obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, patrząc od tyłu ciągnika. Wyjątkiem jest WOM napędzany od kół, gdy ciągnik jedzie do tyłu. Jaki rodzaj WOM ma Twój ciągnik i jak się go włącza, opisuje instrukcja obsługi.
Czym różni się WOM od wału przegubowo-teleskopowego?
WOM jest częścią ciągnika: to krótka końcówka wychodząca z tylnej obudowy. Wał przegubowo-teleskopowy to osobny element. Ma dwa przeguby krzyżakowe, rury teleskopowe i osłonę, a dobiera się go do konkretnej maszyny. W sklepie znajdziesz je w kategorii wały przegubowo-teleskopowe, a osobno przeguby do wałów.
Jakie są rodzaje końcówek WOM?
Norma ISO 500-1 dzieli tylne WOM ciągników na cztery typy. Różnią się średnicą, liczbą i kształtem wypustów oraz prędkością znamionową.
| Typ WOM | Średnica nominalna | Wypusty | Prędkość znamionowa | Zalecana moc na WOM |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 35 mm (1 3/8 cala) | 6, proste | 540 obr./min; opcjonalnie 1000 obr./min* | poniżej 65 kW (przy 1000 obr./min: poniżej 110 kW) |
| 2 | 35 mm (1 3/8 cala) | 21, ewolwentowe | 1000 obr./min | poniżej 130 kW |
| 3 | 45 mm (1 3/4 cala) | 20, ewolwentowe | 1000 obr./min | poniżej 300 kW |
| 4 | 57,5 mm | 22, ewolwentowe | 1300 obr./min | poniżej 450 kW |
Typy 1 i 2 mają tę samą średnicę 35 mm (1 3/8 cala), ale inną liczbę wypustów, więc nie są zamienne. Typ 3 norma przewiduje dla ciągników większej mocy.
Profil rozpoznasz po liczbie wypustów i średnicy końcówki. Przed zakupem wału sprawdź profil po obu stronach: na WOM ciągnika i na wałku wejściowym maszyny. Dane znajdziesz w instrukcjach obu maszyn.
540 czy 1000 obr./min – od czego zależy prędkość WOM?
Prędkość wybierasz według maszyny, nie według ciągnika. Producent maszyny podaje prędkość znamionową na tabliczce lub w instrukcji. W ciągnikach z dwiema prędkościami końcówki różnią się: 6 wypustów służy do 540 obr./min, a 21 wypustów do 1000 obr./min. Tak opisuje to brytyjski urząd HSE w ulotce o bezpieczeństwie WOM.
Sama końcówka nie przesądza jednak o prędkości. Norma ISO 500-1 dopuszcza poza Ameryką Północną końcówkę 6-wypustową także przy 1000 obr./min. Dlatego prędkość ustawiasz zawsze według instrukcji maszyny i wskazania w kabinie. Norma wymaga, żeby ciągnik pokazywał, z jaką prędkością pracuje WOM, i chronił przed przypadkową zmianą prędkości.
HSE ostrzega przed przejściówkami, które pozwalają napędzać maszynę 1000 obr./min z końcówki 6-wypustowej. Uznaje je za potencjalnie niebezpieczne. Przejściówka wydłuża też wał, więc standardowa osłona przestaje go w pełni zakrywać. Maszyna napędzana szybciej, niż przewidział producent, pracuje pod nadmiernym obciążeniem i może ulec zniszczeniu.
Co oznacza 540E i 1000E?
Litera E oznacza tryb ekonomiczny. WOM obraca się z tą samą prędkością znamionową, ale silnik pracuje na niższych obrotach. Norma ISO 500-1 dopuszcza osiąganie prędkości znamionowej WOM w więcej niż jednym zakresie obrotów silnika. Kubota w ciągnikach M6002 montuje seryjnie cztery prędkości: 540, 540E, 1000 i 1000E. Według producenta tryby ECO przydają się przy maszynach zielonkowych, takich jak kosiarki, przetrząsacze i zgrabiarki, oraz zmniejszają zużycie paliwa i hałas.
Przy jakich obrotach silnika ciągnik osiąga 540 i 540E, zależy od modelu i skrzyni. Sprawdzisz to w instrukcji obsługi ciągnika.
Jak bezpiecznie pracować z WOM i wałem przegubowo-teleskopowym?
Obracający się wał może wciągnąć luźne ubranie, dlatego każda wirująca część musi być osłonięta. Bondioli & Pavesi opisuje to jako układ trzech osłon, które działają razem: osłona WOM na ciągniku, osłona wału i osłona wałka wejściowego maszyny. Osłonę WOM montuje producent ciągnika na stałe, zgodnie z ISO 500-1.
- Osłona WOM ciągnika i osłona po stronie maszyny powinny zachodzić na osłonę wału co najmniej 50 mm (HSE).
- Łańcuszki przy osłonie wału zapobiegają jej obracaniu się razem z wałem. Zaczep je przy osłonie WOM ciągnika i przy maszynie. Nie wieszaj na nich odłączonego wału.
- Sprawdzaj osłony przed pracą. Pękniętą lub brakującą osłonę wymień, zanim uruchomisz maszynę. W sklepie znajdziesz osłony wałów przegubowo-teleskopowych.
- Przed ostrymi zakrętami wyłącz WOM, żeby wał nie uderzył o ramiona podnośnika lub koło.
- Nie pracuj w luźnym ubraniu, szaliku ani kurtce ze sznurkami. Długie włosy zwiąż.
- Zanim podejdziesz do maszyny: wyłącz WOM, zaciągnij hamulec postojowy, ustaw dźwignie w neutralnym położeniu, zgaś silnik, wyjmij kluczyk i poczekaj, aż wszystkie części się zatrzymają.
Skracanie wału, wymianę krzyżaków, regulację sprzęgła WOM i inne naprawy wykonuj według instrukcji producenta. Jeśli nie masz pewności, zleć je warsztatowi – zakres prac opisuje strona serwis ciągników i maszyn rolniczych.
Jak dobrać wał przegubowo-teleskopowy do ciągnika i maszyny?
Wału nie dobiera się po marce ciągnika. Liczą się parametry obu końców i warunki pracy maszyny. Przygotuj te dane:
- profil końcówki WOM ciągnika (średnica i liczba wypustów),
- profil wałka wejściowego maszyny,
- prędkość znamionową i zapotrzebowanie mocy maszyny (z instrukcji lub tabliczki),
- długość wału złożonego i roboczego przy Twoim zestawie ciągnik–maszyna,
- rodzaj zabezpieczenia, jeśli wymaga go producent maszyny (sprzęgło przeciążeniowe, cierne lub jednokierunkowe). HSE zaleca montować je po stronie maszyny.
Przenoszoną moc określa też wielkość przegubów, czyli kategoria wału. Jak ją odczytać, opisuje wpis jak rozpoznać kategorię wału kardana. Więcej o osłonach i bezpiecznym użytkowaniu wałów publikuje producent Bondioli & Pavesi (strona o osłonach wałów, w języku angielskim).
Wałki i części do napędu WOM znajdziesz w kategorii Wałki WOM. Masz numer starego wału albo dane z tabliczki maszyny? Zadzwoń do działu części: +48 34 388 22 26 (pon.–pt. 7:00–16:00, sob. 8:00–13:00). Doradca sprawdzi profil końcówek i długość, zanim zamówisz wał.
