Kategorię, czyli rozmiar wału przegubowo-teleskopowego (potocznie: wału kardana), rozpoznasz po dwóch wymiarach krzyżaka. Pierwszy to średnica czaszy łożyska, drugi to długość krzyżaka mierzona od czaszy do czaszy. Oba wymiary porównujesz z tabelą producenta, który wykonał Twój wał. Oznaczenia, moce i wymiary różnych marek nie są ze sobą wymienne.
Co oznacza „kategoria” wału kardana?
W praktyce „kategoria” to rozmiar wału. Od niego zależy moc i moment, które wał przeniesie, a także to, jakie krzyżaki, widły, rury i osłony do niego pasują. Każdy producent ma własne oznaczenia. Bondioli & Pavesi oznacza rozmiary wałów serii SFT symbolami S1, S2, S4, S5, S6, H7, S8 i dalszymi. Walterscheid używa liczb 2100, 2200, 2300 i kolejnych.
Bondioli & Pavesi przypisuje swoje rozmiary także do kategorii z amerykańskiej normy ANSI/ASAE S331.5. Według katalogu producenta norma klasyfikuje wały według wytrzymałości dynamicznej i statycznej i ma dwie klasy obciążenia: Regular Duty (RD) i Heavy Duty (HD). Ten sam rozmiar wału ma więc dwie różne kategorie, np. S4 to kategoria 4 w klasie RD i kategoria 3 w klasie HD.
Nie myl wału przegubowo-teleskopowego z WOM. WOM to wał odbioru mocy ciągnika, czyli końcówka, na którą zakładasz wał przegubowo-teleskopowy maszyny.
Jak zmierzyć krzyżak wału?
Potrzebujesz dwóch wymiarów i suwmiarki. Mierz na wale odłączonym od ciągnika i maszyny, przy wyłączonym silniku. Jak bezpiecznie zdjąć osłonę i rozłączyć wał, opisuje instrukcja producenta wału.
- Średnica czaszy łożyska. Mierz samą czaszę, a nie pierścień osadczy (seger), który ją zabezpiecza.
- Długość krzyżaka. Mierz odległość między zewnętrznymi powierzchniami dwóch przeciwległych czasz. Szerokość widełek nie jest tym wymiarem.
Zwracaj uwagę na oznaczenia na rysunkach w katalogach. U Bondioli & Pavesi litera A oznacza średnicę, a H długość krzyżaka. U Walterscheid jest odwrotnie: A to długość, a Y średnica. Najbezpieczniej zapisywać wymiar jako „średnica × długość”, np. 27,0 × 74,6 mm.
Jak odczytać rozmiar wału z tabeli producenta?
Znajdź w tabeli wiersz z Twoją średnicą i długością krzyżaka. Moc i moment w tabelach to wartości nominalne, liczone według metody danego producenta, opisanej pod każdą tabelą. Nie przenoś wartości z tabeli jednej marki na wał innej marki.
Jakie rozmiary ma seria SFT Bondioli & Pavesi?
| Rozmiar SFT | Krzyżak: średnica × długość (mm) | Kategoria ASAE (RD / HD) | Moc nominalna przy 540 obr./min | Moc nominalna przy 1000 obr./min | Moment nominalny przy 540 obr./min |
|---|---|---|---|---|---|
| S1 | 22,0 × 54,0 | 1 / 1 | 13 kW (18 KM) | 20 kW (27 KM) | 234 N·m |
| S2 | 23,8 × 61,3 | 2 / 1 | 21 kW (28 KM) | 31 kW (42 KM) | 364 N·m |
| S4 | 27,0 × 74,6 | 4 / 3 | 28 kW (38 KM) | 42 kW (57 KM) | 494 N·m |
| S5 | 30,2 × 79,4 | 4 / 3 | 37 kW (50 KM) | 55 kW (75 KM) | 651 N·m |
| S6 | 30,2 × 79,4 | 5 / 4 | 40 kW (55 KM) | 61 kW (83 KM) | 716 N·m |
| H7 | 30,2 × 91,5 | 6 / 4 | 51 kW (70 KM) | 78 kW (106 KM) | 911 N·m |
| S8 | 34,9 × 93,5 | 6 / 5 | 66 kW (90 KM) | 100 kW (136 KM) | 1171 N·m |
| H8 | 34,9 × 93,5 | 6 / 5 | 66 kW (90 KM) | 100 kW (136 KM) | 1171 N·m |
| S9 | 34,9 × 106,0 | 7 / 5 | 81 kW (110 KM) | 122 kW (166 KM) | 1431 N·m |
Jakie rozmiary mają wały Walterscheid?
| Rozmiar Walterscheid (przegub standardowy G) | Krzyżak: średnica × długość (mm) | Moc przy 540 obr./min | Moc przy 1000 obr./min | Moment nominalny przy 540 obr./min |
|---|---|---|---|---|
| 2100 | 22 × 55 | 12 kW | 18 kW | 210 N·m |
| 2200 | 24 × 61 | 20 kW | 31 kW | 355 N·m |
| 2300 | 27 × 75 | 28 kW | 44 kW | 500 N·m |
| 2400 | 32 × 76 | 39 kW | 61 kW | 695 N·m |
| 2500 | 36 × 89 | 66 kW | 102 kW | 1175 N·m |
| 2600 | 42 × 104 | 79 kW | 122 kW | 1400 N·m |
| 2700 | 50 × 118 | 119 kW | 182 kW | 2095 N·m |
Czy sam krzyżak wystarczy, żeby ustalić rozmiar?
Nie zawsze. W serii SFT rozmiary S5 i S6 mają ten sam krzyżak 30,2 × 79,4 mm, a różnią się rurami profilowymi (wymiar D1 profilu czterozębnego: 50,2 mm dla S5 i 53,9 mm dla S6) oraz mocą nominalną. Tak samo jest z S8 i H8: krzyżak 34,9 × 93,5 mm jest wspólny, a wymiar D1 rury wynosi 58,2 mm lub 66,0 mm. Dlatego oprócz krzyżaka sprawdź profil i wymiar rur. Jeśli na osłonie lub rurze zachowała się naklejka producenta z oznaczeniem wału, zacznij od niej.
Dlaczego kategorie różnych producentów nie są wymienne?
Bo każdy producent liczy moc według własnej metody i ma własną listę wymiarów. Dobrze to widać na krzyżakach o średnicy 27 mm:
- Bondioli & Pavesi S4: 27,0 × 74,6 mm, 28 kW przy 540 obr./min i 42 kW przy 1000 obr./min.
- Walterscheid 2300: 27 × 75 mm, 28 kW przy 540 obr./min i 44 kW przy 1000 obr./min.
- Weasler, zestaw krzyżakowy serii AB4/AW21 (nr 200-8474): 27 × 74 mm, 27 kW przy 540 obr./min i 42 kW przy 1000 obr./min. Na karcie produktu Weasler nie podaje podstawy obliczeń.
Długości tych krzyżaków różnią się o ułamek milimetra, a oznaczenia („S4”, „2300”, „AB4”) nic nie mówią o produkcie innej marki. Liczba w nazwie rozmiaru u jednego producenta nie oznacza tej samej kategorii u drugiego. Krzyżak, widły czy rurę innej marki dobieraj tylko wtedy, gdy zamienność potwierdza katalog producenta albo doradca na podstawie numeru części.
Tak samo traktuj momenty w N·m podawane w nazwach wałów różnych dostawców: porównuj je tylko z katalogiem tego samego producenta. Jaki rozmiar wału jest potrzebny do danej maszyny, określa jej producent w instrukcji obsługi.
Jak zmierzyć długość wału kardana?
Bondioli & Pavesi podaje długość wału jako odległość między środkami krzyżaków przy całkowicie złożonym wale. Inni producenci mogą opisywać długość inaczej, więc przed zamówieniem sprawdź definicję w katalogu danej marki. O tym, jak długi wał jest potrzebny do konkretnego zestawu ciągnik–maszyna i jak bardzo muszą zachodzić na siebie rury, decyduje instrukcja maszyny i instrukcja wału.
Jakie dane przygotować przed zamówieniem części do wału?
- producenta wału i oznaczenie z naklejki lub tabliczki, jeśli jest czytelne,
- wymiar krzyżaka: średnica czaszy × długość,
- profil i wymiar rur teleskopowych,
- rodzaj końcówek po stronie ciągnika i maszyny,
- długość wału złożonego,
- informację, czy wał ma sprzęgło lub ogranicznik momentu,
- markę i model maszyny, którą wał napędza.
Z tymi danymi łatwiej wybierzesz część w sklepie: krzyżaki do wałków, rury do wałków WOM, osłony wałów albo kompletne wały przegubowo-teleskopowe. Przed zakupem porównaj wymiary na karcie produktu z wymiarami zmierzonymi na wale.
Masz wymiary, ale nie wiesz, który rozmiar wybrać? Zadzwoń do działu części: +48 34 388 22 26 (pon.–pt. 07:00–16:00, sob. 08:00–13:00). Doradca sprawdzi dopasowanie w katalogu producenta.
Źródła
- Bondioli & Pavesi, SFT Driveline Catalogue (398CDS002EN00), PDF, rozdz. 4.1 i 5.9, dostęp 29.10.2026.
- Bondioli & Pavesi, Drive shafts U-Joint – SFT Series, dostęp 29.10.2026.
- Walterscheid, PTO drive shafts for agricultural machinery, PDF, tabele wymiarów i mocy, dostęp 29.10.2026.
- Weasler, AB4, AW21 Series Cross And Bearing Kit 200-8474, dostęp 29.10.2026.
